بیماری  پیوند در مقابل میزبان (GVHD)

پیوند سلول های خونساز آلوژنیک (allo-HCT) یک راهکار درمانی مهم برای بدخیمی های خونی محسوب می گردد، با این حال موفقیت آن به دلیل بیماری پیوند در مقابل میزبان (GvHD) چالش برانگیز است. از آنجایی که allo-HSCT نیاز به رژیم مهیاسازی دارد، رویدادهای آسیب بافتی در همه بیماران طی شیمی درمانی های قبل از تزریق سلول های بنیادی رخ می دهد.

شیمی‌درمانی و پرتودرمانی که در طول رژیم‌های آماده‌سازی مورد استفاده قرار می‌گیرند، آسیب بافتی را القا می‌کنند و در نتیجه مولکول‌های برون‌زا و درون‌زا را آزاد می‌کنند که پاسخ ایمنی ذاتی را فعال می‌کنند. نتایج نهایی این رویدادها GvHD است. GvHD یک پدیده ایمونولوژیک نامطلوب به دنبال پیوند سلول های بنیادی خونساز آلوژنیک است. دو نوع اصلی GvHD – حاد (aGvHD) و مزمن  (cGVHD) وجود دارد که از نظر پاتوژنز، زمان شروع و تظاهرات بالینی متفاوت هستند.

 بیماری پیوند در مقابل میزابان حاد (a-GVHD)

بروز aGvHD حدود 30 تا 50 درصد است. این وضعیت معمولاً در 3 ماه اول پس از alloHCT رخ می دهد، اما ممکن است پس از این دوره ی زمانی نیز بروز یابد. در فاز 1، شیمی درمانی مهیاسازی باعث آسیب بافتی و آزادسازی سایتوکاین های التهابی می‌شود. در فاز 2، فعال شدن سلول های T دهنده منجر به گسترش و تمایز کلونال آنها می شود. در فاز 3، چنین فعال ‌سازی منجر به آزادسازی سایتوکین‌های التهابی، با تکثیر متعاقب آن سلول‌های T آلوراکتیو، و در نتیجه آسیب به بیمار و التهاب بیشتر می‌شود. aGvHD

معمولاً با بثورات پوستی اریتماتوز ماکولوپاپولار، مسمومیت گوارشی (GI) (تهوع، استفراغ، اسهال، خونریزی دستگاه گوارش، کاهش وزن، درد شکم) ، هیپربیلی روبینمی یا ترکیبی از آنها تظاهر می کند. عدم تعادل در میکروبیوم روده نیز احتمالاً نقش مهمی در ایجاد aGvHD دستگاه گوارش دارد. فقط نیمی از بیماران مبتلا به aGvHD به درمان خط اول با کورتیکواستروئیدها پاسخ می دهند. روکسولیتینیب، یک مهارکننده خوراکی انتخابی JAK1/2، تاییدیه سازمان غذا و دارو (FDA) را برای درمان aGvHD مقاوم به استروئید در سال 2019 دریافت کرد و تنها عامل تایید شده برای aGvHD باقی مانده است.

بیماری پیوند در مقابل میزبان (GVHD) مزمن

GvHDمزمن (cGvHD) علت اصلی عوارض و مرگ و میر دیررس پس از allo-HCT است.  این عارضه حداقل 100 روز پس از پیوند سلول های بنیادی اتفاق می افتد و تقریبا 50٪ از بیماران درجاتی از GvHD مزمن را تجربه می کنند.  سلول‌های T اهداکننده آلوراکتیو عامل اصلی دخیل در پاتوفیزیولوژی cGvHD می باشند. عوامل خطر برای ایجاد cGvHD شامل سن گیرنده، سابقه ی  aGvHD قبلی، پیوند سلول های بنیادی خون محیطی ، ناسازگاری HLA دهنده و گیرنده و اهداکنندگان زن برای گیرندگان مرد است.

هر مرحله از cGvHD شامل مجموعه متنوعی از سلول های ایمنی است که چندین پاتومکانیسم پیش رونده ی  بیماری را اعمال می کنند. تشخیص این عارضه  پیچیده تر از GVHD حاد است. در حالی که  در گذشته، cGvHD با زمان شروع آن (بیش از 100 روز پس از BMT) تعریف شده است، اکنون بر اساس ویژگی های تشخیصی بالینی طبقه بندی می شود. اندام‌های هدف معمولاً پوست، چشم، دهان، دستگاه گوارش و کبد هستند. بر اساس تعداد و شدت اندام‌های درگیر، امتیازدهی کلی شدت عارضه به سه حالت خفیف، متوسط یا شدید تقسیم می‌شود.

اشکال خفیف GvHD مزمن اغلب با سرکوب سیستمیک موضعی یا با دوز کم قابل کنترل هستند و بر بقای طولانی مدت تأثیری ندارند. cGvHD متوسط تا شدید با کیفیت پایین زندگی مرتبط با سلامت و بار بیماری قابل توجه همراه است. cGvHD شدید دلیل اصلی عوارض و مرگ و میر در بیماران alloHSCT است. درمان خط اول استاندارد فعلی cGvHD گلوکوکورتیکوئیدها است. در حال حاضر 3 تاییدیه FDA برای درمان cGvHD وجود دارد: (1) ایبروتینیب (2) بلوموسودیل (3) روکسولیتینیب.

گردآورنده و مترجم: دکتر فرزانه توکلی

همچنین مطالب ببیشتری را مطالعه فرمایید:

گزیده ی منابع:

لینک1

لینک2