ژانوس کیناز ۲ (JAK2)

ژانوس کیناز ۲ (که معمولاً JAK2 نامیده می شود) یک تیروزین کیناز غیر گیرنده است. ژن JAK2 دستورالعمل هایی را برای ساخت پروتئینی ارائه می دهد که باعث رشد و تقسیم (تکثیر) سلول ها می شود. این پروتئین بخشی از یک مسیر سیگنالینگ به نام مسیر JAK/STAT است که سیگنال های شیمیایی را از خارج سلول به هسته سلول منتقل می کند. پروتئین JAK2 رشد و تقسیم سلولی را تقویت می کند و به طور ویژه برای کنترل تولید سلول های خونی از سلول های بنیادی خون ساز در مغز استخوان مهم است. این سلول های بنیادی در داخل مغز استخوان قرار دارند و پتانسیل تبدیل شدن به گلبول های قرمز، گلبول های سفید و پلاکت ها را دارند.

جهش در JAK2 در ALL و سایر بدخیمی های هماتولوژیک شناسایی شده است. اختلالات مغز استخوان ناشی از جهش‌های  JAK2  به صورت نئوپلاسم‌های میلوپرولیفراتیو (MPNs) ظاهر می‌شود که در آن مغز استخوان تعداد کمی گلبول‌های سفید، گلبول‌های قرمز یا پلاکت‌ها را تولید می‌کند. برخی از MPN هایی که بیشتر با جهش های JAK2 مرتبط هستند عبارتند از:

• پلی سیتمی ورا (PV) – مغز استخوان تعداد زیادی گلبول قرمز تولید می کند
• ترومبوسیتمی ضروری (ET) – تعداد زیادی سلول تولید کننده پلاکت (مگاکاریوسیت) در مغز استخوان وجود دارد.
• میلوفیبروز اولیه (PMF)، همچنین به عنوان میلوفیبروز مزمن ایدیوپاتیک یا متاپلازی میلوئید آگنوژنیک شناخته می شود – تعداد زیادی سلول و سلول تولید کننده پلاکت وجود دارد که بافت اسکار را در مغز استخوان تولید می کند.

به طور کلی JAK2  در ۲.۶۵ درصد از همه سرطان‌های مبتلا به آدنوکارسینوم ریه، نئوپلاسم میلوپرولیفراتیو، کارسینوم مجرای مهاجم پستان، پلی سیتمی ورا و آدنوکارسینوم کولون دارای بیشترین شیوع تغییرات است.

شایع ترین تغییرات در JAK2 عبارتند از جهش (2.05%) JAK2 ، جهش اگزون 14 JAK2  (0.94%)، JAK2 V617F (1.11%)، از دست  دادن  (0.30%)  JAK2 و زیادشدن (0.29%) JAK2.

تست اولیه به منظور بررسی تغییرات JAK2 ، JAK2 V617F است که به دلیل جهش در یک مکان خاص در ژن JAK2 نامگذاری شده است. جهش JAK2 V617F بر خلاف جهش های ارثی ، اکتسابی است و منجر به تغییر یک جفت باز نوکلئوتیدی  DNA می شود. در JAK2، این نوع جهش که جهش نقطه ای نامیده می شود، جایگزین اسید آمینه طبیعی والین با فنیل آلانین می شود.  این تغییر اسید آمینه منجر به پروتئین JAK2 می شود که به طور مداوم “روشن” است و منجر به تولید سلول های خونی کنترل نشده می شود. جهش های دیگر در ژن JAK2 نیز با MPN ها مرتبط است. بیش از ۵۰ جهش مختلف شناسایی شده است. آزمایش‌هایی برای تشخیص جهش در اگزون ۱۲ JAK2 و شناسایی سایر جهش‌های غیر V617F وجود دارد..

نحوه نمونه گیری برای تست ژانوس کیناز ۲ (JAK2)

نحوه نمونه گیری به این صورت است که نمونه خون با وارد کردن یک سوزن در رگ بازو گرفته می شود. گاهی ممکن است آسپیراسیون مغز استخوان و بیوپسی برای جمع آوری نمونه برای آزمایش انجام شود. جهش JAK2 V617F مشخصه اکثر MPNs های فاقد کروموزوم فیلادلفیا است و به ندرت در لوسمی میلوئید حاد de novo (AML-DN)  رخ می دهد. در واقع این جهش اغلب در AML که به دنبال تشخیص قبلی MPN است، تشخیص داده می شود، اگرچه، قابل توجه است که برخی از MPN های JAK2 مثبت به AML های JAK2 منفی پیشرفت می کنند.

همانطور که اشاره شد نئوپلاسم های میلوپرولیفراتیو (MPNs) شامل گروهی از اختلالات سلول های بنیادی کلونال مرتبط با شیوع بالای جهش در JAK2، تولید بیش از حد عناصر خونی بالغ و نرخ متغیر ترنسفورمیشن به  AML است. تبدیل به AML  در ۲ تا ۵ درصد از بیماران مبتلا به ترومبوسیتمی ضروری (ET) یا پلی سیتمی ورا (PV)۳،۴ و ۱۵ تا ۳۰ درصد از بیماران مبتلا به میلوفیبروز اولیه (PMF) و همچنین در بیمارانی که تحت درمان قرار ندارند رخ می دهد، که نشان می دهد تغییر شکل لوسمیک بخشی از سابقه طبیعی این اختلالات است. شایان ذکر است، مطالعات اخیر نقش جهش JAK2 V617F را در ترویج تولید کلون‌هایی که آسیب ژنتیکی بیشتری دارند نشان داده‌اند، که نشان می‌دهد که تکامل بیماری ممکن است تا حدی توسط بیان JAK2 جهش‌یافته هدایت شود.

 منابع:

لینک۱